Kanun yapma süreci, devletlerin hukuki ve siyasi yapısının önemli bir göstergesidir. Bu yazımızda ülkemizde ve diğer bazı ülkelerde geçerli olan kanun yapma yöntemleri hakkında kısa bilgiler vermeye çalışacağız.

Türkiye’de kanun teklifleri Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde kabul edilerek kanunlaşmakta ve Cumhurbaşkanınca yayımlanarak yürürlüğe girmektedir. Cumhurbaşkanı kanunları, bir daha görüşülmek üzere geri gönderebilmektedir. Bu kanunların Meclis üye tamsayısının salt çoğunluğuyla aynen kabul edilmesi halinde Cumhurbaşkanınca yayımlanması zorunludur. Kanunların Anayasa’ya uygunluğu, Anayasa Mahkemesince denetlenebilmektedir.

ABD’de kanun yapma süreci Kongre’nin alt kanadı olan Senato ve Temsilciler Meclisi aracılığıyla yürütülmektedir. Tekliflerin kanunlaşabilmesi için her iki mecliste de kabul edilmesi ve Başkan tarafından onaylanması gerekir. Başkan’ın kanunları veto hakkı bulunmakta ise de Kongre, her iki mecliste sağlanan üçte iki oy çoğunluğu ile bu vetoyu aşabilmektedir. ABD Yüksek Mahkemesi'nin, anayasaya aykırılık halinde kanunları iptal etme yetkisi bulunmaktadır.

Birleşik Krallık’ta kanun yapma süreci, Avam Kamarası ve Lordlar Kamarası adı verilen çift meclisli parlamento eliyle yürütülmektedir. Parlamentonun her iki kanadında yasama sürecini tamamlayan kanun teklifi kraliyet onayını almasının ardından kanun niteliği kazanmaktadır. Pratikte, kraliyetin veto yetkisi bulunmakla birlikte, 18. yüzyıldan beri fiilen bu yetki kullanılmamaktadır. Kanunların yargısal denetimi yoktur.

İsviçre’de kanun yapma süreci, halkın doğrudan katılımına açık bir şekilde yürütülür. Kanun teklifleri Federal Meclis tarafından kabul edildikten sonra, halk referandum talep edebilmektedir. İsviçre’de devlet başkanının veto yetkisi bulunmaz, ancak halkın belirli sayıda imza toplaması durumunda kanunlar referanduma götürülerek halk tarafından reddedilebilir. İsviçre’de Federal Mahkeme anayasaya aykırılık durumunda kanunları iptal edebilmektedir.

Fransa’da kanunlar Ulusal Meclis ve Senato’dan oluşan Fransız Parlamentosu'nun onayıyla yapılmakta ve Cumhurbaşkanı’nın imzasıyla yürürlüğe girmektedir. Cumhurbaşkanı, kanunları tekrar görüşülmek üzere Parlamentoya geri gönderebilmekte, ancak aynı şekilde kabul edilmesi halinde kanunu yayımlamak zorunda kalmaktadır. Fransız Anayasa Konseyi, yürürlüğe girmeden önce kanun tekliflerinin anayasaya uygunluğunu denetleyebilmektedir.

Yaptığımız bu kısa derlemenin, çeşitli yasama sistemlerine ilişkin karşılaştırma yapmak isteyenler için yol gösterici olacağını umuyoruz.